Jednak wdrożenie technologii nie zawsze oznacza, że organizacja rzeczywiście się zmienia. System może działać zgodnie z założeniami, a mimo to pracownicy nie będą z niego korzystać, procesy pozostaną. Dlatego coraz ważniejsze staje się pytanie nie tylko o to, jak przeprowadzić transformację cyfrową, lecz także jak zrobić to w sposób zrównoważony.

W swoich badaniach nad zrównoważoną transformacją cyfrową Damian Ciachorowski analizuje, co decyduje o jej długofalowej wartości dla organizacji, ludzi i otoczenia. Jednym z rezultatów tych prac jest model PTME, który porządkuje najważniejsze obszary tej zmiany i pokazuje, dlaczego nie można rozpatrywać ich w oderwaniu od siebie.

Czym jest zrównoważona transformacja cyfrowa?

Zrównoważona transformacja cyfrowa (Sustainable Digital Transformation) to podejście, w którym wdrażanie technologii łączy się z dbałością o długoterminową zdolność organizacji do funkcjonowania, adaptacji i tworzenia wartości. Obejmuje nie tylko wyniki ekonomiczne i wpływ na środowisko, lecz także kompetencje pracowników, dobrostan, sposób zarządzania, odpowiedzialność za wykorzystanie danych oraz konsekwencje społeczne cyfryzacji.

Przez lata transformację cyfrową utożsamiano przede wszystkim z wdrażaniem systemów informatycznych, automatyzacją procesów i modernizacją infrastruktury. Dziś takie podejście jest niewystarczające. Sztuczna inteligencja, analityka danych i systemy cyfrowe zmieniają sposób podejmowania decyzji, organizację pracy, relacje z klientami i kompetencje potrzebne na rynku pracy.

Sama technologia nie przesądza jednak o rezultacie tych zmian.

Organizacja może wdrożyć zaawansowane narzędzie AI, a jednocześnie nie przygotować pracowników do jego wykorzystania. Może zautomatyzować proces, który od początku był źle zaprojektowany. Może również poprawić efektywność pojedynczego działu, utrudniając współpracę z pozostałymi częściami firmy.

Zrównoważone podejście wymaga więc spojrzenia na transformację jako na zmianę obejmującą całą organizację, a nie pojedynczy projekt technologiczny.

Model PTME – cztery obszary zrównoważonej transformacji cyfrowej

W artykule naukowym Organising Sustainability-Related Aspects of Digital Transformation: The People–Technology–Management–Environment (PTME) Framework, opublikowanym w czasopiśmie Quality and Sustainability w 2026 roku, Damian Ciachorowski przedstawia ramy koncepcyjne PTME. Model porządkuje zagadnienia związane ze zrównoważoną transformacją cyfrową w czterech obszarach: Ludzie, Technologia, Zarządzanie i Środowisko.

Model PTME

Cztery wzajemnie powiązane obszary transformacji cyfrowej:

·       Ludzie (People) - kompetencje, kreatywność, dobrostan psychiczny, współpraca i doświadczenia pracowników.

·       Technologia (Technology)- systemy cyfrowe, dane, infrastruktura, integracja rozwiązań i procesy techniczne.

·       Zarządzanie (Management) - strategia, procesy operacyjne, ład organizacyjny, etyka i podejmowanie decyzji.

·       Środowisko (Environment) - wpływ technologii na środowisko naturalne, zużycie zasobów i szerszy kontekst funkcjonowania organizacji.

Celem modelu nie jest tworzenie kolejnej listy wymiarów zrównoważonego rozwoju. Jego wartość polega na uporządkowaniu rozproszonych zagadnień w cztery obszary, które można analizować łącznie. PTME stanowi wstępne ramy analityczne, a nie gotowy miernik dojrzałości czy skuteczności transformacji.

1. Ludzie – technologia powinna wspierać człowieka

Najbardziej zaawansowane rozwiązanie nie przyniesie oczekiwanych efektów, jeżeli osoby, które mają z niego korzystać, nie rozumieją jego działania, nie mają odpowiednich kompetencji lub nie widzą w nim wartości.

W badaniu eksperci zwracali uwagę na konsekwencje automatyzacji dla pracowników, ryzyko utraty aktualności dotychczasowych kompetencji, wykluczenie cyfrowe oraz wpływ technologii na dobrostan psychiczny. Istotnym zagadnieniem okazała się również kreatywność – zdolność człowieka, której nie należy sprowadzać do generowania kolejnych wyników pracy.

W kontekście rozwoju sztucznej inteligencji szczególnie ważne staje się pytanie, czy narzędzia cyfrowe pomagają ludziom lepiej rozumieć problemy i tworzyć nowe rozwiązania, czy raczej zachęcają do bezrefleksyjnego przyjmowania automatycznie wygenerowanych odpowiedzi.

Dla organizacji oznacza to konieczność włączania pracowników w proces zmiany, rozwijania kompetencji cyfrowych i tworzenia warunków, w których technologia wzmacnia ludzkie możliwości zamiast ograniczać samodzielność.

2. Technologia – nie wystarczy wdrożyć właściwego narzędzia

Wybór technologii to dopiero początek. Równie ważne są jakość infrastruktury, bezpieczeństwo danych, interoperacyjność systemów i możliwość ich wykorzystania w rzeczywistych procesach biznesowych.

W badaniu eksperci wskazywali na problem tzw. wysp technologicznych, czyli rozwiązań, które funkcjonują osobno i nie zapewniają sprawnego przepływu informacji między obszarami organizacji. W praktyce prowadzi to do powielania danych, utrudnia podejmowanie decyzji i zwiększa koszty utrzymania systemów.

Znaczenie ma również zależność od zewnętrznych dostawców. Firma, która korzysta z gotowych narzędzi, ale nie rozumie procesów i danych leżących u ich podstaw, może stopniowo tracić kontrolę nad własnymi zdolnościami cyfrowymi.

Zrównoważona transformacja cyfrowa wymaga zatem nie tylko inwestowania w nowe rozwiązania, lecz także świadomego projektowania całego środowiska technologicznego.

3. Zarządzanie – technologia musi mieć swoje miejsce w strategii

Transformacja cyfrowa jest decyzją biznesową, a nie wyłącznie zadaniem działu IT. Jej powodzenie zależy od tego, czy organizacja potrafi powiązać inwestycje technologiczne ze strategią, procesami operacyjnymi i sposobem zarządzania zmianą.

W praktyce oznacza to konieczność określenia odpowiedzialności, zasad podejmowania decyzji, standardów etycznych i sposobu oceny rezultatów. W przypadku sztucznej inteligencji dochodzą do tego kwestie nadzoru nad systemami, odpowiedzialnego wykorzystania danych i zaufania do wyników generowanych przez algorytmy.

Ważna jest również zdolność organizacji do uczenia się i adaptacji. Technologia wdrożona dzisiaj może wymagać zmiany za kilka miesięcy, ponieważ zmienią się potrzeby klientów, kompetencje zespołu lub warunki rynkowe.

Dlatego transformacji nie należy oceniać wyłącznie przez pryzmat terminowego zakończenia projektu i zmieszczenia się w budżecie. Trzeba sprawdzić, czy rozwiązanie rzeczywiście stało się częścią codziennej praktyki organizacji i czy wspiera jej długofalowy rozwój.

4. Środowisko – cyfryzacja nie jest automatycznie ekologiczna

Technologie cyfrowe mogą wspierać efektywniejsze wykorzystanie zasobów, ograniczać zużycie materiałów i umożliwiać lepszą analizę procesów. Nie oznacza to jednak, że każda inwestycja cyfrowa przynosi korzyści środowiskowe.

Rozwój infrastruktury obliczeniowej, wykorzystanie modeli sztucznej inteligencji i rosnąca liczba urządzeń generują zapotrzebowanie na energię oraz przyczyniają się do powstawania odpadów elektronicznych. Rzeczywisty bilans środowiskowy zależy od zastosowania technologii, skali jej wykorzystania i sposobu zarządzania zasobami.

Organizacje powinny zatem analizować nie tylko korzyści operacyjne wynikające z cyfryzacji, lecz także jej koszty środowiskowe. Warto przy tym uwzględniać cały cykl życia rozwiązań, a nie wyłącznie etap ich wdrożenia.

Dlaczego cztery obszary trzeba analizować razem?

Najważniejszy wniosek z badań nad modelem PTME dotyczy współzależności między poszczególnymi obszarami. Problemy związane z transformacją cyfrową rzadko ograniczają się do jednej kategorii.

Wyobraźmy sobie przedsiębiorstwo, które wdraża system sztucznej inteligencji do obsługi części zadań pracowników. Technologicznie wdrożenie przebiega prawidłowo, a liczba obsługiwanych spraw rośnie. Jednak pracownicy nie zostali odpowiednio przygotowani do nowych obowiązków, a kierownictwo nie zmieniło zasad organizacji pracy. Początkowy wzrost efektywności może wówczas współistnieć z przeciążeniem zespołu, spadkiem zaufania i pogorszeniem jakości części decyzji. Jeżeli dodatkowo system nie współpracuje z innymi narzędziami, pojawiają się kolejne problemy operacyjne. W takim przypadku nie wystarczy poprawić samej technologii. Konieczne jest równoczesne uwzględnienie kompetencji ludzi, decyzji zarządczych i sposobu wykorzystania infrastruktury.

Podobnie wygląda kwestia wpływu środowiskowego. Rozwiązanie może ograniczyć zużycie materiałów w jednym procesie, ale zwiększyć zapotrzebowanie na moc obliczeniową. Bez spojrzenia na szerszy kontekst organizacja może błędnie ocenić rzeczywiste rezultaty swojej inwestycji. Model PTME pomaga dostrzec takie zależności i traktować transformację cyfrową jako zjawisko systemowe, a nie zbiór niezależnych projektów.

Co wyniki badań oznaczają dla menedżerów?

Wnioski z badania można przełożyć na kilka praktycznych pytań, które warto zadać przed rozpoczęciem transformacji cyfrowej lub podczas oceny jej postępów.Nie są to pytania zastępujące szczegółową analizę biznesową. Stanowią punkt wyjścia do rozmowy o tym, czy planowana zmiana uwzględnia najważniejsze uwarunkowania organizacyjne.

·       Ludzie: Czy pracownicy mają kompetencje i wsparcie potrzebne do korzystania z nowych technologii? Czy zmiana wzmacnia ich samodzielność i kreatywność?

·       Technologia: Czy wdrażane rozwiązania współpracują z istniejącymi systemami? Czy organizacja zachowuje kontrolę nad danymi i kluczowymi procesami?

·       Zarządzanie: Czy inwestycja wynika ze strategii biznesowej? Kto odpowiada za jej rezultaty i jak organizacja ocenia efekty po zakończeniu wdrożenia?

·       Środowisko: Jakie zasoby pochłania rozwiązanie? Czy jego korzyści operacyjne idą w parze z odpowiedzialnym wykorzystaniem energii i materiałów?

Warto przy tym pamiętać, że opisane badanie ma charakter jakościowy i eksploracyjny. Opiera się na dziesięciu wywiadach eksperckich oraz porównaniu ich wyników z wcześniejszym systematycznym przeglądem literatury. Model PTME wymaga dalszej walidacji w różnych kontekstach organizacyjnych. Nie należy więc traktować go jako empirycznie potwierdzonej metody pomiaru skuteczności transformacji.

Zrównoważona transformacja cyfrowa w epoce sztucznej inteligencji

Rozwój AI sprawia, że pytanie o zrównoważony charakter transformacji cyfrowej staje się jeszcze bardziej aktualne. Obok produktywności i nowych możliwości biznesowych pojawiają się wyzwania związane z jakością informacji, dezinformacją, zależnością od algorytmów, wykluczeniem cyfrowym i nadmiernym obciążeniem informacyjnym. Są to zagadnienia, których nie da się rozwiązać wyłącznie przez zakup lepszego oprogramowania. Wymagają świadomych decyzji zarządczych, odpowiednich kompetencji, zasad odpowiedzialnego wykorzystania technologii oraz uwzględnienia konsekwencji dla ludzi i społeczeństwa.

Z perspektywy organizacji oznacza to zmianę sposobu myślenia o sukcesie. Efektywność ekonomiczna pozostaje ważna, ale nie wyczerpuje oceny długofalowej wartości transformacji. Równie istotne stają się zdolność do adaptacji, jakość współpracy, autonomia pracowników i wpływ na środowisko. Nie chodzi o to, by każdą decyzję technologiczną obudowywać kolejną procedurą. Chodzi o to, by przed podjęciem decyzji rozumieć jej konsekwencje i nie przenosić kosztów jednego usprawnienia na inne obszary organizacji.

Transformacja cyfrowa wymaga szerszego spojrzenia

Zrównoważona transformacja cyfrowa nie jest osobnym projektem realizowanym obok strategii biznesowej. To sposób prowadzenia zmiany, w którym technologia, ludzie, zarządzanie i środowisko są traktowane jako powiązane elementy funkcjonowania organizacji. Model PTME porządkuje te zagadnienia i pomaga analizować ich wzajemne zależności. Jego praktyczna wartość polega na tym, że kieruje uwagę nie tylko na to, co organizacja wdraża, lecz także na to, jak wdrożenie wpływa na sposób pracy, zdolność do rozwoju i długoterminowe rezultaty.

W kolejnych latach przewagę będą budować niekoniecznie te organizacje, które najszybciej wdrożą nowe technologie, ale te, które najlepiej zintegrują je ze swoimi procesami, kompetencjami i odpowiedzialnością za skutki podejmowanych decyzji. Technologia jest ważnym elementem tej zmiany. Nie powinna jednak przesłaniać jej celu: budowania organizacji zdolnych do trwałego rozwoju w zmieniającym się świecie.

O autorze

Damian Ciachorowski jest prezesem GAIA Institute i doktorantem Politechniki Gdańskiej w obszarze zrównoważonej transformacji cyfrowej. W swoich badaniach zajmuje się zależnościami między technologią, zarządzaniem, ludźmi i zrównoważonym rozwojem organizacji.

Publikacja źródłowa 

Ciachorowski, D. (2026). Organising sustainability-related aspects of digital transformation: The People–Technology–Management– Environment (PTME) Framework. Problemy Jakości, (4), Article 4. https://doi.org/10.15199/46.2026.4.3

Przekazując nam 1,5% swojego podatku wspierasz rozwój badań, edukacji i innowacji na rzecz lepszej przyszłości. KRS: 0000883665. Fundacja GAIA