Dlaczego GAIA zdecydowała się zająć tematem kapitału żelaznego?
Misją GAIA jest prowadzenie działań o długim horyzoncie. Mówimy o odpowiedzialnym rozwoju sztucznej inteligencji, edukacji, badaniach naukowych czy budowaniu kompetencji cyfrowych. To obszary, których nie da się rozwijać wyłącznie w rytmie kolejnych konkursów grantowych. Potrzebna jest stabilność. Kapitał żelazny daje organizacji możliwość myślenia strategicznego. Pozwala planować rozwój nie na rok czy dwa, ale na kolejne dekady.
Czym właściwie jest kapitał żelazny?
Najprościej mówiąc, jest to fundusz tworzony z myślą o przyszłości organizacji. Zasadniczo nie wydaje się zgromadzonego kapitału, lecz wykorzystuje wypracowane z niego dochody do finansowania działalności statutowej. To model od wielu lat wykorzystywany przez najlepsze uczelnie, fundacje i instytucje na świecie. Dzięki niemu mogą prowadzić działania niezależnie od bieżącej sytuacji gospodarczej czy dostępności programów finansowania.
Dlaczego ten temat jest dziś tak ważny dla organizacji pozarządowych?
Trzeci sektor funkcjonuje w dynamicznym otoczeniu. Zmieniają się priorytety programów publicznych, pojawiają się nowe wyzwania społeczne, a organizacje często działają projektowo. Tymczasem wiele problemów, którymi się zajmujemy, wymaga wieloletniej pracy. Budowanie kapitału żelaznego jest sposobem na zwiększenie odporności organizacji. Nie zastępuje grantów ani współpracy z partnerami, ale stanowi ich uzupełnienie i pozwala myśleć o rozwoju w znacznie dłuższej perspektywie.
Jakie cele stawia sobie GAIA w tym projekcie?
Naszym celem nie było jedynie poznanie teorii. Chcieliśmy zrozumieć, jak skutecznie budować kapitał żelazny w polskich warunkach, jakie rozwiązania sprawdzają się w praktyce oraz jakie doświadczenia mają organizacje, które podjęły podobne wyzwanie. Dlatego projekt obejmuje analizę dobrych praktyk, współpracę z ekspertami oraz przygotowanie rekomendacji, które będą mogły wykorzystać również inne organizacje społeczne.
Czy wnioski z projektu będą dostępne także dla innych?
Tak. Od początku zakładaliśmy, że efekty projektu nie powinny pozostać wyłącznie wewnętrzną wiedzą GAIA. Przygotowywane materiały, raporty i rekomendacje mają służyć całemu sektorowi organizacji pozarządowych. Wierzymy, że rozwój trzeciego sektora opiera się na współpracy i wymianie doświadczeń. Jeżeli nasze wnioski pomogą innym organizacjom budować większą niezależność finansową, projekt osiągnie swój cel.
Pierwszy projekt GAIA
Projekt budowy kapitału żelaznego realizowany jest dzięki dofinansowaniu w wysokości 500 000 zł, przyznanemu na okres trzech lat przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich PROO, Priorytet 2a – Dotacje operacyjne na wsparcie budowy początkowych kapitałów żelaznych. Pozyskane środki umożliwiają GAIA przygotowanie organizacji do utworzenia kapitału żelaznego poprzez realizację działań strategicznych, analizę dobrych praktyk, współpracę z ekspertami oraz opracowanie rekomendacji, które będą mogły wykorzystać również inne organizacje obywatelskie planujące budowę własnego funduszu wieczystego.